Origen y evolución de Galicia: de la Prehistoria a la Gallaecia
Este trabajo ha sido verificado por nuestro tutor: 23.01.2026 a las 3:43
Tipo de la tarea: Ensayo
Añadido: 18.01.2026 a las 16:00
Resumen:
Descubre el origen y evolución de Galicia desde la Prehistoria hasta la Gallaecia para comprender su historia y legado cultural único paso a paso.
Historia de Galicia: Da Prehistoria á Gallaecia
Introdución
Galicia, situada no extremo noroeste da península Ibérica, destaca no panorama histórico europeo pola súa personalidade cultural única e pola súa profunda herdanza prehistórica e histórica. Entender a orixe e evolución da antiga Gallaecia significa descubrir as raíces profundas dunha identidade que sobreviviu á romanización, ás invasións xermánicas e ás transformacións do medievo. O nome “Galicia”, procedente do termo latino *Gallaecia*, fixo referencia, xa desde as fontes romanas —como a *Geographica* de Ptolomeo ou as *Etimologías* de San Isidoro de Sevilla— ao territorio habitado polos galaicos, un conxunto de tribos con personalidade propia, que foron fundamentais na conformación do noroeste peninsular tal e como hoxe o coñecemos.Neste ensaio, propoño analizar o desenvolvemento histórico de Galicia desde os primeiros poboadores até o florecemento da cultura castrexa e a súa integración definitiva no mundo romano baixo o nome de Gallaecia. Dada a dificultade que supón a escaseza de fontes escritas ata a chegada de Roma, recorrerase prioritariamente á arqueoloxía, á antropoloxía física, á etnoloxía e a fontes literarias clásicas e medievais. A interpretación desta información entroucase coas hipóteses e discusións aínda vixentes na historiografía galega e española, conscientes de que moitos debates seguen abertos e avanzan coa aparición de novas técnicas e achados.
Os Primeiros Poboadores e o Contexto Prehistórico
O estudo dos primeiros habitantes de Galicia está condicionado pola ausencia de fontes escritas directas, o que nos obriga a interpretar os restos arqueolóxicos co máximo rigor mais tamén con cautela. Durante moitos anos, o relato clásico, defendido no século XIX e parte do XX, interpretou Galicia como terra esencialmente celta, baseándose nas descricións de Estrabón ou Plinio e na abondosa toponimia de raíz indoeuropea. Porén, a investigación máis recente apunta a un mosaico máis complexo, con múltiples substratos raciais e culturais influíndo na formación da identidade galega.A análise antropométrica dos restos das necrópoles, como a da Lanzada ou a da Pedrosa, evidencia a presenza de tres grandes estratos poboacionais: primeiro, o tipo cromañoide paleolítico, de complexión robusta; máis tarde, enlaza o tipo mediterráneo, cazador e campesiño, propio do neolítico; por último, xa na Idade do Bronce, chega unha poboación de perfil nórdico ou alpino vinculada a novas tecnoloxías e hábitos sociais. Cada substracto amosa non só unha diversidade física, senón tamén unha progresiva integración cultural, á que cómpre sumar a posterior influencia céltica e, finalmente, romana.
Galicia, xeograficamente definida polos seus ríos caudalosos, costa recortada e montañas interiores, ofreceu refuxio e recursos, pero tamén dificultou grandes concentracións urbanas. A súa evolución prehistórica foi paralela á de outras rexións do occidente europeo, como Irlanda ou Bretaña, o que permite establecer comparacións culturais valiosas.
O Paleolítico Galego
As primeiras pegadas humanas aparecen no Paleolítico inferior, hai arredor de 30000 anos, grazas a xacementos como Camposancos, Gándaras de Budiño ou A Seta. Trátase dun poboamento disperso, nómade, dedicado á recolección e á caza de grandes animais, nunha paisaxe dominada polo frío e a abundancia de recursos fluviais. Os útiles de pedra atopados —bifaces, lascas de cuarzo ou sílex— amosan técnicas conservadoras, similares ás atopadas na Cornisa Cantábrica.O Paleolítico superior trae novidades técnicas (micrólitos, raspadores) e unha sociedade organizada en pequenos grupos familiares. Algúns restos de ocre suxiren prácticas simbólicas, mesmo de arte mobiliar, se ben non se conservan exemplos tan espectaculares coma as pinturas de Altamira ou Tito Bustillo. O clima segue sendo un factor determinante: a alternancia de períodos glaciares e interglaciares obrigou á adaptación constante das comunidades.
O epipaleolítico (ou mesolítico inicial) reflicte un progresivo achegamento ás zonas costeiras. Os grupos humanos comezan a explotar de forma máis sistemática os recursos mariños: mexillóns, berberechos e outros bivalvos dos antigos esteiros foron esenciais para a súa subsistencia, como evidencia a gran cantidade de concheiros e depósitos arqueolóxicos.
O Mesolítico e o Neolítico: Novos Modos de Vida
O Mesolítico galego significou unha auténtica revolución económica. Á marxe da caza tradicional, comeza a emerxer o marisqueo como actividade central, especialmente en zonas como a ría de Arousa ou O Morrazo. Esta nova estratexia alimentaria favoreceu unha certa sedentarización e o desenvolvemento das primeiras comunidades costeiras estables.O salto ao Neolítico permitiu a introdución da agricultura e gandería, aínda que de xeito máis tardío e paulatino que noutras áreas mediterráneas. Os restos de cereais carbonizados en lugares como Chan do Lindeiro, así como a aparición de muíños manuais e ferramentas de pulido, proban a difusión do sedentarismo, se ben a vida depredadora non desapareceu súbitamente. O debate historiográfico xira aquí, como sinala Xosé-Lois Armada, arredor de se Galicia asistiu a unha “neolitización local” ou, máis ben, recibiu poboadores portadores de novas técnicas.
Un fito esencial do Neolítico galego é a aparición do Megalitismo: antas, mámoas, medorras e outros monumentos funerarios, dos que a provincia da Coruña e as serras de O Courel ofrecen abundantes exemplos. Estas construcións servían tanto de sepulcro colectivo como de referente simbólico, e suxiren a existencia de comunidades organizadas e relixiosidade elaborada arredor do culto aos devanceiros e á fertilidade.
O Megalitismo: Arquitectura, Espiritualidade e Sociedade
O Megalitismo galego distingueuse pola abundancia e variedade dos seus monumentos: dolmens de corredor como o de Dombate ou antas como a de Axeitos son exemplos paradigmáticos. O enxoval funerario adoita ser modesto —poucas contas de pedra, útiles de sílex—, o que forse indica unha sociedade igualitaria, sen grandes diferenzas de riqueza nin de status.A construción de megálitos requiriu cooperación social e unha loxística sorprendente para a época. O feito de que moitas destas mámoas estean orientadas seguindo pautas astronómicas reforza a tese da existencia dun calendario ritual conectado co ciclo agrícola e coas estacións. Dende o punto de vista literario, a presenza de tradicións orais ligadas ás pedras (como lendas dos mouros ou dos tesouros ocultos) amosa a persistencia dun fondo mental que sobreviviu ata tempos medievais.
A Idade do Bronce: Novos Materiais, Novas Elites
A chegada dos metais supón unha ruptura. O cobre, e posteriormente o bronce —aleación de cobre e estaño— comezan a circular no noroeste peninsular a partir do terceiro milenio a.C. A cultura do vaso campaniforme, estendida desde o centro de Europa ata Portugal e Galicia, evidencia contactos comerciais a gran distancia. É nesta etapa cando comeza a emerxer unha aristocracia capaz de controlar depósitos metálicos, producir xoias (torques, brazaletes), armas e ferramentas avanzadas, como ben demostran os achados de Cangas ou Vilalba.A importancia dos ríos Miño, Sil e Limia como eixos de comunicación explícase tamén nesta época: o comercio de metais, sal e cerámica axudou ao desenvolvemento dunha economía de excedentes que, se ben non xerou cidades ao estilo mediterráneo, si propiciou unha estratificación social claramente superior á da etapa neolítica.
Outro trazado esencial da Idade do Bronce son os petróglifos: gravados rupestres con motivos circulares, espirais, labirintos e figuras zoomorfas (como as famosas serpes de Campo Lameiro ou Tourón). A súa interpretación segue a ser obxecto de debate: para uns, trátase de marcas territoriais; para outros, expresións rituais vinculadas á fertilidade ou á relixión do ciclo solar.
A Cultura Castrexa: Identidade e Romanización
A fase final da prehistoria galega culmina coa cultura castrexa (séculos VIII a.C. – I d.C.), chamada así polas súas poboacións en castros: asentamentos fortificados, de planta circular ou ovalada, localizados principalmente en outeiros con boa visibilidade e defensa natural. Exemplos sobresaíntes son o castro de Baroña, San Cibrao de Las ou Santa Tegra.Os castros articulaban pequenas comunidades autosuficientes, baseadas na agricultura (cereal, legumes), a gandería e a metalurxia, cun complexo sistema de relacións comerciais que abarcaba desde o Atlántico ata a Meseta. A introdución do torno cerámico, o deseño das casas (normalmente circulares, con muros de pedra e cuberta vexetal) e a arte galaica (amuletos, estatuas de guerreiros como a de Marín) reflicten un equilibrio entre innovación e tradición.
A chegada de Roma, a partir do século II a.C., supuxo unha transformación profunda pero tamén unha resistencia continuada. Tras as campañas de Décimo Xunio Bruto e a definitiva incorporación ao Imperio, o territorio foi dividido en tres conventūs: Bracarense (actual Braga), Lucense (Lugo) e Asturicense (Astorga). Os galaicos adaptáronse, ao tempo que conservaron moitos dos seus trazos étnicos, lingüísticos e culturais, coma proba a perdurabilidade de ritos e topónimos.
Conclusión
A historia de Gallaecia é a historia dun territorio que, dende as primeiras migracións humanas, soubo integrar innovacións externas sen perder o seu selo propio. O longo percorrido desde o Paleolítico ás sociedades castrexas e á romanización revela unha capacidade de adaptación e unha cultura material e espiritual de enorme riqueza.O legado arqueolóxico —dolmens, castros, petróglifos— e a supervivencia de lendas, usos e costumes, falan dunha continuidade histórica que fundamenta a identidade galega actual. Investigar e divulgar esta historia é esencial, non só para comprender o pasado, senón para defender a diversidade patrimonial e cultural dunha Galicia que, en palabras de Vicente Risco, sempre foi “veciña de si mesma e do mundo”.
O camiño por facer aínda é longo: novas escavacións, avances en técnicas de datación e análises de ADN antigo abren posibilidades fascinantes para responder preguntas pendentes. Galicia segue a ser obxecto de estudo, orgullo e misterio, un exemplo vivo da resistencia e creatividade dos pobos da Europa atlántica.
Evalúa:
Inicia sesión para evaluar el trabajo.
Iniciar sesión